گام به گام با برجام  از آغاز تا فرجام؛ داستان 22 ماه مذاکره از زبان حمید بعیدی نژاد

محسن عسگریان: وزیر امور خارجه ایران و سایر دیپلمات های ایرانی، با ترکیبی از ابزارهای مدرن و سنتی رسانه ای، استفاده از شیوه های مشارکت پذیری گسترده و عمومی، تعامل دوسویه و حرفه ای با رسانه ها، تولید محتواهای جذاب و اقناع کننده برای افکار عمومی داخلی و بین المللی، حضور مداوم در تمامی انواع رسانه های دیداری- شنیداری، مکتوب، شبکه های اجتماعی و...، بهره گیری از ابتکار و خلاقیت برای انتقال پیام در دشوارترین شرایط، یکی از فعال ترین و قدرتمندترین نمایش های دیپلماسی رسانه ای را اجرا نمودند، که حاصل آن ضمن روشنگری پیرامون مذاکرات و نتایج گفتگوهای هسته ای، خنثی کردن تلاش هایی بود که سعی در ایجاد دو دستگی و جدایی بین دولت و ملت را داشت. در این میان بدون تردید نقش حمید بعیدی نژاد مدیرکل امور سیاسی و امنیت بین المللی وزارت امورخارجه و یکی از اعضا ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای که ریاست هیات کارشناسی ایران در این مذاکرات را هم بر عهده داشت، در پاسخ به ابهامات، شبهات و سوالات کارشناسان، اصحاب رسانه و سایر مخاطبین پیرامون مذاکرات هسته ای و توافقات صورت گرفته، غیر قابل انکار می باشد. در همین ارتباط و از آنجایی که از یکسو اخبار مربوط به این مذاکرات و تحلیل و بررسی ابعاد مختلف آن، یکی از مهم‌ترین دغدغه های مردم و سیاست‌مداران کشور است، و از سویی دیگر ضرورت بررسی کارشناسی دقیق این مذاکرات و برنامه جامع اقدام مشترک، به دور از رهیافت‌های سیاسی مختلف، کتاب «گام به گام با برجام؛ از آغاز تا فرجام» به قلم حمید بعیدی نژاد و با هدف بررسی دقیق همه ابعاد فنی، حقوقی و سیاسی توافق هسته ای،  تدوین و منتشر گردید. این کتاب شامل گفت‌وگوها و یادداشت‌هایی می‌شود که به تحولات دو سال گذشته در مراحل مختلف مذاکرات هسته‌ای از مرحله مذاکره و حصول تفاهم ژنو تا پایان مذاکرات لوزان و حصول تفاهم نهایی در مذاکرات وین می پردازد.

ادامه مطلب

دیپلماسی اجبارآمیز: کارویژه‎ تهدید بکارگیری گزینه‎‎ نظامی آمریکا علیه ایران

محسن عسگریان: این مقاله بر آن است تا ضمن مرور نوع تعاملات شکل‏گرفته بین ایران و آمریکا در طول سه دهه‎ی گذشته، به این پرسش اساسی پاسخ گوید که جایگاه استفاده از دیپلماسی اجبارآمیز و اهداف و نیز ماهیت آن در روند تعاملات سیاست خارجی آمریکا علیه ایران در طول سه دهه‏ی‏‏ اخیر چگونه بوده است؟ فرضیه‏ی پژوهش این است که تهدید به‏کارگیری نیروی نظامی از سوی آمریکا یکی از ابزارهای بسیار کارآمد در صحنه‏ی بین‏المللی برای اعمال‏نظر این کشور بوده است، اما مقاومت جمهوری اسلامی ایران در بی اثر کردن این ابزار نقش تعیین‏کننده‏ای در تضعیف هژمونی آمریکا و ایجاد چالش بر اعمال قدرت یکجانبه‏ی آن در نظام بین‏الملل داشته است. از همین‏رو، آمریکا تمام ابزار خود را بسیج کرده تا مقاومت ایران پرهزینه شده و به الگویی برای دیگر بازیگران نظام بین‏الملل تبدیل نگردد. هم‏چنین مقاله بر آن است تا تداوم موفقیت ایران در این پیکار عظیم جهانی به تداوم حضور و آمادگی مردم و روحیه‏ی مقاومت آنها، رهبری و مدیریت مناسب و پیگیری و تداوم اقدامات هوشمندانه، افزایش آمادگی نیروهای مسلح ایران و حفظ توان بازدارندگی آنها وابسته است. روش تحقیق در این بررسی تحلیلی- توصیفی است.

این مقاله در شماره 89 (زمستان 1393) مجله علمی- پژوهشی سیاست دفاعی منتشر شده است.

متن مقاله

سفرنامه نیویورک؛ روایتی از عزیمت روسای جمهور ایران به ینگه دنیا

محسن عسگریان: دکتر حسن روحانی، رئیس جمهور کشورمان امسال برای سومین بار جهت شرکت در هفتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر خواهد نمود. هفتادمین نشست مجمع عمومی امسال به واسطه حضور سران کشورهایی چون چین و روسیه و همزمانی سخنرانی آن‌ها با سخنرانی روسای جمهور ایران و آمریکا، از سوی بسیاری از رسانه‌ها، از جمله روزنامه گاردین، بعنوان «هیجان‌انگیز‌ترین» نشست مجمع عمومی در یک دهه گذشته توصیف گردیده است. این نشست همچنین اولین گردهمایی سران کشورها پس از اعلام جمع‌بندی مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه 1+5 است و به همین جهت انتظار می‌رود نمایندگان بسیاری از کشورها بخشی از سخنرانی خود را به این مسئله اختصاص دهند. از این رو با توجه به این مهم و همنچنین گمانه زنی برخی رسانه ها مبنی بر احتمال ملاقات حضوری روسای دولت های ایران و گروه 1+5 در حاشیه نشست مجمع عمومی، به نظر می رسد این سفر با خود حواشی زیادی را به دنبال خواهد داشت. در همین ارتباط گزارش پیش رو می کوشد ضمن تحلیل ابعاد متفاوت این سفر، به بررسی و مقایسه سفر روسای جمهور ایران به نیویورک بپردازد.

ادامه نوشته

سخنی کوتاه پیرامون حضور رئیس جمهور در نیویورک

آمنه شفیعی: در باب کیفیت حضور روسای‌جمهوری در نیویورک، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. چنانچه حضور دکتر احمدی‌نژاد در برخی از دفعات با تنش‌های زیادی همراه بود که نه تنها در راستای منافع ملی کشورمان تعریف نمی‌شد، بلکه با طرح برخی مباحث بی مورد و اصرار بر آن مواضع چلش برانگیز موجد تشدید فشارها و افزایش تنگناها بر مردم و نظام گردید. در همین ارتباط محمود احمدی‌نژاد در پنج روز اقامت خود در آخرین دور حضور خود در مجمع عمومی سازمان ملل تنها با سران سه کشور بولیوی، کومور و سوازیلند دیدار و گفتگو کرد که بدیهی‌ است این دیدارها نمی‌تواند دستاورد قابل توجهی برای کشور بزرگ و قدرتمندی چون ایران اسلامی باشد. اما در مقابل سابقه دو دوره حضور دکتر روحانی در این اجلاس نشان می‌دهد رییس‌جمهوری دولت یازدهم ملاحظات کمی و کیفی مناسبی را در این خصوص مد نظر قرار داده است. 

ادامه نوشته

بازخوانی بند 10 ضمیمه سوم برجام پیرامون امنیت هسته ای

محسن عسگریان: توافق هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و کشورهای 1+5 ماحصل 20 ماه مذاکره مداوم و نیز بیش از یک دهه تنش، تهدید، تحریم و مذاکره است. برآیند این پروسه طولانی‌مدت و پیچیده، منجر به تهیه متنی 159 صفحه‌ای از تعهدات دو طرف تحت عنوان «برجام» یا همان برنامه جامع اقدام مشترک شد که به امضای نمایندگان کشورهای ایران، آمریکا، فرانسه، انگلستان، روسیه، چین و آلمان رسید. هرچند مخالفان توافق هسته‌ای در ایران و آمریکا تلاش دارند توافق را به نفع رقیب جلوه دهند اما همچنان که وزرای خارجه جمهوری اسلامی ایران و آمریکا بارها تاکید کرده‌اند، توافق هسته‌ای از نوع معادلات برد- برد می باشد که طرفین در ازای چشم‌پوشی از برخی خواسته‌های خود و پذیرش برخی محدودیت های موقت، امتیازهایی را در سایر بخش‌ها اخذ کرده‌اند. از این رو با توجه به این که دو کشور ایران و آمریکا به عنوان دو عضو اصلی مذاکرات در رویکردی انعطاف‌پذیرانه بخشی از خواست های خود را بصورت داوطلبانه نادیده گرفته‌اند، مخالفان و منتقدان داخلی از این فرصت در جهت مطامع جناحی و سیاسی استفاده کرده‌ و سعی می‌کنند با بزرگ‌نمایی داده‌ها توافق را به سود طرف مقابل معرفی کرده و اهمیت و ارزش توافق را نزد افکار عمومی کاهش دهند.

ادامه مطلب

نگاهی به نهمین کنفرانس بازنگری معاهده عدم اشاعه سلاح های هسته ای (سال 2015)

محسن عسگریان: طبق بند 3 ماده 8 معاهده عدم اشاعه سلاح های هسته ای، هر پنج سال یکبار کنفرانسی جهت بازنگری نحوه اجرای موارد مربوط به مواد مختلف و مقدمه این معاهده برگزار می شود. بدنبال تمدید نامحدود معاهده در کنفرانس بازنگری سال 1995، کشورها طی تصمیمی موافقت کردند که فرایند بازنگری معاهده تقویت گردد. طبق این تصمیم مقرر گردید که در فاصله برگزاری کنفرانس های بازنگری، کمیته های مقدماتی تشکیل گردد تا فرایند بازنگری مفاد معاهده منسجم تر و دقیق تر شود. همچنین در کنفرانس های بازنگری علاوه بر ارائه راهکارهایی برای اجرای بهتر مفاد معاهده و جهانشمولی آن، عملکرد و پایبندی کشورها به تعهدات خود ذیل معاهده و همچنین تصمیمات نهایی کنفرانس های بازنگری پیشین، مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد. از زمان لازم الاجرا شدن معاهده تاکنون هشت کنفرانس بازنگری برگزار گردیده است. در کنفرانس های بازنگری سال های 1975، 1985، 2000 و2010 کشورها توانستند بروی یک سند نهایی به توافق برسند ولی اجماعی بروی سند نهایی در کنفرانس های 1980، 1990، 1995 و 2005 حاصل نشد. در کنفرانس بازنگری سال 2000 اعضای معاهده بر روی تعدادی از گام های عملی (13 گام عملی) برای دستیابی به خلع سلاح هسته ای و تقویت رژیم عدم اشاعه به توافق رسیدند. در کنفرانس بازنگری سال 2010 نیز، 64 اقدام برای تقویت اجرای معاهده حول سه رکن اصلی آن (خلع سلاح هسته ای، عدم اشاعه و استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای) و همچنین موضوع ایجاد منطقه عاری از سلاح های هسته ای در خاورمیانه، تصویب شد.

ادامه نوشته

نگاهی به چگونگی لغو تحریم های هسته ای ایران

محسن عسگریان: پس از نزدیک به نوزده ماه مذاکره و گفت‌و‌گوی سخت و فشرده بین مقامات عالی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران و کشورهای گروه ۱+۵ در شامگاه سیزدهمین روز سال ۱۳۹۴، وزیر امور خارجه ایران و نماینده عالی اتحادیه اروپا در دانشگاه پلی تکنیک لوزان، بیانیه‌ای (مطبوعاتی) را قرائت نمودند و از دستیابی به چهارچوب راه حل‌ها و مؤلفه‌های کلیدی «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) برای حل و فصل نهایی موضوع هسته‌ای کشورمان سخن گفتند. متن انگلیسی این بیانیه را خانم موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و متن فارسی را جناب دکتر ظریف، وزیر امورخارجه کشورمان قرائت نمودند. هر دو متن از طریق خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های اینترنتی رسمی در دسترس عموم قرار داشته و هیچ نوع جنبه محرمانگی و پنهانی در آن‌ها وجود ندارد. اما به رغم وجود این بیانیه مشترک، برخی طرف‌های مذاکراتی نسبت به صدور اسنادی غیررسمی در قالب «گزاره برگ»، موضع‌گیری‌های مطبوعاتی و... سعی در انحراف افکار عمومی و غالب کردن روایت و برداشت مطلوب خود از این بیانیه را نمودند؛ اقدامی که حتی با واکنش مسئول سیاسی اتحادیه اروپا نیز روبه‌رو شد.

ادامه مطلب

منابع آزمون دکترا مجموعه علوم سیاسی و روابط بین الملل

محسن عسگریان: منابع پیشنهادی جهت شرکت در آزمون دکترا مجموعه علوم سیاسی و روابط بین الملل را از اینجا دانلود نمایید.

زبان فارسی از دیدگاه رهبری

مقام معظم رهبری: من خيلى نگران زبان فارسى‌ام؛ خيلى نگرانم. سالها پيش ما در اين زمينه كار كرديم، اقدام كرديم، جمع كرديم كسانى را دُور هم بنشينند. من ميبينم كار درستى در اين زمينه انجام نميگيرد و تهاجم به زبان زياد است. همين‌طور دارند اصطلاحات خارجى [به‌كار ميبرند]. ننگش ميكند كسى كه فلان تعبير فرنگى را به كار نبرد و به جايش يك تعبير فارسى يا عربى به كار ببرد؛ ننگشان ميكند. اين خيلى چيز بدى است؛ اين جزو اجزاء فرهنگ عمومى است كه بايد با اين مبارزه كرد. دوستان! زبان فارسى يك روزى از قسطنطنيّه‌ى آن روز، از استانبولِ آن روز، زبان علمى بوده تا شبه قارّه‌ى هند.

ادامه مطلب

پاسخ هایی به برخی اظهارات در برگه اطلاع رسانی کاخ سفید نسبت به توافق نامه ژنو

محسن عسگریان: همزمان با انتشار خبر امضای توافق نامه هسته ای ایران و گروه 1+5 در ژنو، ایالات متحده آمریکا در اقدامی هدفمند، برداشت یک جانبه و غیر واقعی خود از متن توافق نامه را تحت عنوان «برگه اطلاع رسانی» (Fact Sheet)، منتشر ساخت. اطلاعات ارائه شده در این برگه کاملا در مغایرت با اصول مورد توافق در «برنامه اقدام مشترک» که به امضای همه طرف ها در ژنو رسیده است، می باشد. در همین ارتباط گزارش پیش رو با استناد به متن توافق نامه و به منظور روشن ساختن برخی ابهامات، بصورت اجمالی در صدد پاسخگویی به برداشت های غلط صورت گرفته از برگه منتشر شده از سوی کاخ سفید می باشد.

مشاهده یادداشت

تبیین کلیدواژه "هویت ملی" در بیانات رهبری

تحلیل: جمهورى اسلامى، ملت ايران را عزيز كرد، اين عزت باقى است، روز به روز هم اين عزت افزايش پيدا كرده است، بعد از اين هم، هم وظيفه‌ى آحاد مسئولين، و هم وظيفه‌ عموم ملت ايران است كه اين عزت را پاس دارند، از آن دفاع كنند. يك ملت، با هويت اصلى خود، با عزت خود سرافراز مي ماند و مي تواند به پيشرفت برسد.

مشاهده مطلب

مذاکرات ژنو؛ امیدی برای فصلی نو در دیپلماسی ایرانی

محسن عسگریان: بدون شک هفته جاری می تواند آغازگر سرفصلی نو در مناسبات دیپلماتیک ایران باشد، آنهم در شهر ژنو مرکز دیپلماسی جهانی برای تحقق صلح و امنیت اما فارغ از خوش بینی ها و گمانه زنی های موجود در ارتباط با اینکه آیا نتایج نشست ژنو می تواند پس از 10 سال بازگشای گره کور یکی از طولانی ترین و سنگین ترین چالش های سیاست خارجی ایران باشد یا خیر، یک سوال اساسی که ممکن ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده باشد آن است که؛ چگونه کار به اینجا کشید، مشکل پرونده هسته ای ایران کجاست و آیا لغو تحریم های مرتبط با برنامه هسته ای ایران بواسطه این نشست امکان پذیر هست یا خیر؟

ادامه مطلب


راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران و کارت بازی روسیه و چین

محسن عسگریان: به طور کلی سیاست نگاه به شرق از سوی کشورهای مختلف با انگیزه ها و اهداف مشخصی دنبال شده است. در دوران جنگ سرد، رویکرد راهبردی کشورها در سیاست نگاه به شرق در چارچوب سیاست تنش زدایی میان شرق و غرب تعریف شده بود، اما در دوران پس از جنگ سرد کشورهایی که سیاست نگاه به شرق را در دستور کار سیاست خارجی خود قرار داده اند، به طور عمده انگیزه های اقتصادی را محور اصلی سیاست (خارجی) خود برگزیده اند، در هر حال وجه مشترک غالب در سیاست نگاه به شرق کشورهای مختلف، تأکید بر تعامل به جای تقابل در چارچوب نظام بین المللی کنونی تعریف و تبیین شده است.

ادامه نوشته

رفتارشناسی کنش انتخاباتی طبقه متوسط جدید در ایران

محسن عسگریان: تحليل چگونگي عمل جامعه ايراني در برخورد با انتخابات در طول سه دهه گذشته و برگزاري بالغ بر سی و دو انتخابات، مي تواند واقعيت هاي فراواني را از جامعه ايراني در ابعاد سياسي، اجتماعي، فرهنگي نمايان سازد. علیرغم مباحث گذشته این نکته را نباید از نظر دور داشت که به تجربه ثابت شده است که رفتار سياسي مردم ايران تابعي از تصميم ها و توصيه هاي احزاب و گروه هاي سياسي نيست. موارد متعددي را مي توان نام برد که مردم خلاف نظر و راهنمايي احزاب و گروه ها عمل کرده اند. پيروزي محمد خاتمي در دوم خرداد 76 در حالي صورت پذيرفت که تمام احزاب و گروه هاي سياسي به تبع بخش هاي مهم حکومت پشت سر رقيب ايشان يعني ناطق نوري بودند. در انتخابات رياست جمهوري نهم سال 84در حاليکه احزاب شناسنامه دار و بي شناسنامه با تاريخ و بي تاريخ، يک شبه و صد شبه همگان در حمايت از کانديداي برجسته آن دوره يعني آقاي هاشمي رفسنجاني مسابقه گذاشته بودند، اما مردم کسي را انتخاب کردند که کمتر نخبه سياسي گمان آن را داشت. پيروزي محمود احمدي نژاد موجب گرديد تا مردم ايران از نظر رفتار انتخاباتي غيرقابل پيش بيني توصيف شوند و امکان دستيابي به پيروزي هاي ناگهاني سريع و سهل الوصول براي نامزدهاي خوش شانس فراهم آيد.

ادامه نوشته

از عصر فرانسه تا عصر مقاومت

یادداشت: چند سده پس از قرون وسطی، مردم شهر پاریس با فتح قلعه‌ی باستیل، حكومت پادشاهی در فرانسه را ساقط كردند. این اقدام نه‌تنها ساختار سیاسی كشور فرانسه را تغییر داد، ساختار و نظم مستقر در اروپا را هم به چالشی جدی كشید. به تبعیت از فرانسه، نهضت‌های مردمی در اروپا و در مخالفت با حكومت‌های پادشاهی شكل گرفت. هرچند كمتر از چند سال اصل ساختار جمهوری فرانسه دوباره به امپراتوری تغییر یافت، اما چیزی كه شكل گرفت، ظهور یك امپراتوری قدرتمند در اروپا بود كه ساختار آن قاره را از غرب تا شرق و تا روسیه دچار تحول كرد. در این دوره، رقابت اصلی بین دو كشور انگلستان و فرانسه بود. در سال ۱۸۱۲ میلادی با شكست فرانسه از روسیه و تشكیل «كنگره‌ی وین» ناپلئون از سریر قدرت پایین آورده شد.


تحلیل تئوریک جایگاه انواع دیپلماسی اجبارآمیز در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران

محسن عسگریان: این مقاله بر آن است تا با توجه به نوع تعاملات شکل گرفته بین ایران و آمریکا در سه دهه گذشته براساس چهارچوب نظری سازه‌انگاری به بررسی جایگاه استفاده از دیپلماسی اجبارآمیز، ماهیت آن (یکجانبه، چندجانبة بلوکی و یا جهانی) و اهداف آن در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران بپردازد. ادعای این پژوهش این است که ظهور و یا تداوم استفاده از نوع دیپلماسی اجبارآمیز بستگی به نوع فضای ناشی از تصورات قوام‌بخشانة ایران و آمریکا دارد. براین اساس:

1-  نقش بازیگران در یک روند کنش متقابل نمادین در هر دهه در تعدیل و یا افزایش فرهنگ‌ هابزی بین دو کشور مؤثر بوده و در نتیجه در چگونگی استفاده از نوع دیپلماسی اجبارآمیز (یک‌جانبه، چندجانبة بلوکی و یا جهانی) مؤثر است.

2-  در دهة اول انقلاب ایران به دلیل شکل قوام‌بخشانة تصورات دو کشور از نقش خصومت‌آمیز هر دو کشور دیپلماسی اجبارآمیز از سوی آمریکا به دلیل فضای دوقطبی حاکم بر نظام بین‌الملل شکلی چندجانبه بلوکی پیدا کرد.

3-  در دهة دوم انقلاب، ایران در نتیجه تحولات درونی سعی در تغییر نقش ضدسیستمی خود به بازیگری مسئولی در عرصه جهانی بود و به رغم تمایلات هژمونیک‌‌گرایانه آمریکا نوع دیپلماسی اجبارآمیز یک‌جانبه و نهایتاً همراه با متحدان منطقه بود.

4-   در دهة سوم انقلاب، تمایلات هژمونیک‌گرایانه آمریکا با تشدید گرایشات ضدسیستمیک ایران در شکل‌گیری فرهنگ هابزی بین دو کشور قوام‌ یافت و در نتیجه دیپلماسی اجبارآمیز آمریکا علیه ایران ماهیتی جهانی همراه با تهدید از سوی شورای امنیت دارا بود.

در پایان به این نکته تمرکز می‌شود که تلاش برای عدم قوام‌بخشی رویکرد تهاجمی آمریکا و عکس آن یعنی قوام‌بخشی گفتمان تغییر آمریکا از سوی ایران از طریق مشارکت فعالانه در سیستم بین‌المللی به عنوان یک کنش‌گر مسئول می‌تواند باعث ناکارآمدی ابزار دیپلماسی اجبارآمیز آمریکا علیه ایران باشد.


اصل مقاله

بانك مركزي نگران چيست؟

محسن عسگریان: عصر روز شنبه نهم دي‌ماه رييس اتحاديه كشوري طلا و جواهر در نامه‌يي به روساي اتحاديه طلا و جواهر در استان‌هاي كشور خبر تصميم ويژه‌يي مبني بر تغيير نحوه قيمت‌گذاري طلا و سكه را اعلام كرد و گفت كه مقرر شد قيمت‌گذاري طلا و سكه كه تاكنون برمبناي ارز آزاد بود، از اين پس بر مبناي ارز مبادلاتي باشد.

بر پايه اين تصميم، قرار شد نرخ ارز مبادلاتي در بانك مركزي، مبناي قيمت‌گذاري در فرمول جديد به جاي بهاي ارز در بازار آزاد قرار گيرد كه بنا بر آن و از آنجايي كه نرخ ارز مبادلاتي، فاصله‌يي تقريبا بيش از 600 تومان با ارز در بازار آزاد (هم‌اكنون) دارد، اين امر مي‌توانست به معناي كاهش تقريبا 15 تا 20 درصدي بهاي طلا و سكه در بازار و به دنبال آن رونق بازار نسبتا راكد سكه و طلا در هفته‌هاي اخير باشد.

ادامه یادداشت

ديدگاه‌ هاي فرقه‌ گرايانه در سياست خارجي تركيه

محسن عسگریان: سال 2009 سال بحران اقتصادي بود و در بسياري از نقاط جهان حركت‌هاي اعتراض‌آميز شروع شد، اما مهم‌ترين تحولات و حركت‌هاي اعتراض‌آميز در آفريقا و خاورميانه اتفاق افتاد. اين حركت‌ها كه در شمال آفريقا شروع و به دنبال آن در خاورميانه نيز ادامه يافت در اعتراض به رژيم‌هاي سركوبگر در آفريقا و خاورميانه بود اما نتيجه اين تغييرات مبني بر اينكه اين كشورها به سمت راديكاليسم و يا دموكراسي خواهند رفت همچنان نامعلوم ماند. در اين ميان در فرآيند مبارزات خاورميانه و ناآرامي‌هاي موجود به نظر مي‌رسد نقشي كه تركيه با توجه به منافع خود ايفا خواهد كرد بسيار مهم تلقي مي‌شود. در همين ارتباط براي بررسي عملكرد حزب عدالت و توسعه و چالش‌هاي پيش روي اين حزب و سياست‌هاي اتخاذ شده در زمينه بحران سوريه و آينده آن به گفت‌وگويي با سيد اسدالله اطهري عضو هيات علمي دانشگاه و كارشناس مسائل تركيه پرداخته‌ايم.
ادامه نوشته

آیا انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده می تواند بر رابطه این کشور با ترکیه تاثیر بگذارد؟

محسن عسگریان: این روزها رهبران ترکیه به موقعیت کشورشان در جامعه جهانی افتخار می کنند. ترکیه همزمان توانسته روابطش را با کشورهای غربی، به خصوص آمریکا حفظ کند و از طرفی نفوذش را در کشورهای اسلامی توسعه دهد. در طول سال های اخیر نقش و جایگاه ترکیه در عرصه سیاسی منطقه و جهان به نحو قابل ملاحظه ای افزایش یافته است. به طوری که بسیاری از تحلیل گران از ترکیه به عنوان الگویی مناسب برای سایر کشورها در منطقه یاد کنند. اما در این میان رابطه ترکیه با ایالات متحده امریکا فراز و نشیب های زیادی را تجربه کرده است. ترکیه و آمریکا از متحدان دیرین دوران جنگ سردند. رابطه دو کشور گاهی با تنش روبرو بوده و گاهی با همراهی، اما از زمانی که اوباما به قدرت رسید، ترکیه و آمریکا همکاری نزدیکی با هم داشته اند. از همین روی این روزها بسیاری از ترک ها انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را از نزدیک دنبال می کنند. بر اساس نظر سنجی که ماه گذشته شرکت بارم ترکیه با همکاری گالوپ انجام داده، ۹۴ درصد از مردم ترکیه می خواهند باراک اوباما دوباره رئیس جمهور آمریکا شود. اما سوال اساسی اینجاست که؛ راهیابی هریک از  هریک از دوکاندیدای انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده به کاخ سفید تا چه حد می تواند بر رابطه این کشور با ترکیه تاثیر بگذارد؟

ادامه مطلب

تحلیل جایگاه ایران، ترکیه و عربستان در بستر تعاملات منطقه ای/ بین المللی در افق سند چشم انداز

محسن عسگریان: خلاصه ای از طرح تحقیقاتی ای که برای مجمع تشخیص مصلحت نظام انجام دادم رو می تونید در ادامه مطلب و همچنین اینجا بخونید. در ضمن اگر کسی در این ارتباط نظر و یا نقدی داره خوشحال میشم اون رو با من در میون بگذاره.

ادامه نوشته

نبرد استراتژی ها در سوریه

محسن عسگریان: استراتژی قدرت های منطقه ای و فرا منطقه ای در بحران سوریه بسیار قابل تامل است. در حالی که ترکیه سیاست کسب "رهبری سیاسی" در منطقه را دنبال می کند و سعی دارد تا از پتانسیل های داخلی جهان عرب در راستای بهره برداری از "قدرت نرم" خود از یک سو و در جهت تقویت روابط اقتصادی با کشورهای عربی و  کسب منافع در منطقه از سوی دیگر بهره برد، عربستان سعودی به عنوان یک بازیگر محافظه کار سنتی منطقه در پی "مهار" تهدیدات  و حفظ "امنیت" خود است. این کشور سعی می کند تا کمتر تحت تاثیر پتانسیل های داخلی جهان عرب از قبیل اصلاحات سیاسی، حقوق زنان، نقش جوانان و غیره قرار گیرد و به واقع  از سرایت تحولات عربی به درون مرزهای خود جلو گیری کند. بر این مبنا، سیاست مهار ایران در منطقه و حضور فعال در بحران سوریه و بحرین را با هدف افزایش  امنیت خود پیگیری می کند... 

لینک مطلب

ادامه نوشته

و باز هم استاد....!

 محسن عسگریان: تنها زمانی که کمتر از ۲۴ ساعت به برگزاری مذاکرات هسته ای میان جمهوری اسلامی ایران و گروه ۱+۵ باقی نمانده و توجه سیاستمداران و تحلیلگران بین المللی بیشتر معطوف به نتیجه این مذاکرات است، این سوال اساسی در ذهن بسیاری از کارشناسان و مردم نقش بسته که اصلا ریشه اختلافات ایران و کشورهای غربی بر سر برنامه هسته ای ایران از کجا نشات گرفته است. در همین زمینه و به منظور بررسی چرایی اختلاف ایران و ۵+۱ بر سر برنامه هسته ای ایران به سراغ دکتر صادق زیباکلام رفته ایم. آنچه در پی می آید حاصل گفتگوی مرکز بین المللی مطالعات صلح با این استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران است. (تاریخ تنظیم گفتگو: ۲۵/۱/۹۱)

دیدن گفتگو

 

سیری در انسان شناختی امام خمینی

محسن عسگریان: بینش و شناخت یک اندیشمند نسبت به جهان، انسان، جامعه و در نهایت غایتی که برای این موضوعات در نظر می گیرد، تابعی از انگاره ها و در حقیقت هستی شناسی و معرفت شناسی اوست. در همین ارتباط در حوزه سیاست که یکی از حوزه های حیات اجتماعی و مرتبط با سایر حوزه های زندگی انسانی است، دیدگاه های سیاسی یک اندیشمند تابع جهان بینی و نگاه او به انسان است و آن اندیشمند بر پایه این انگاره ها دست به تعقل، تدبیر، تحلیل و تجویز زده و در نهایت، غایت و الگوی مطلوب خود را مشخص و مطرح می سازد.

در همین زمینه جهان بینی الهی و رویکرد توحیدی امام خمینی (س) به عرصه های مختلف هستی، ما را به بخشی از هستی شناسی که همان انسان شناسی ایشان است، رهنمون می سازد. به این گونه که نگاه امام به ماهیت انسان، ارتباط نزدیکی با دامنه حیات معنوی و مادی و نیز جایگاه و مرتبه علمی و فقهی ایشان دارد. زیرا انسان با دارا بودن قوای گوناگون حسی، عقلی، عاطفی و ... که خداوند در وجودش به ودیعه نهاده است و با اختیاری که دارد، می تواند آزادانه دست به انتخاب بزند و صلاح و فساد خود را به دست خویش رقم بزند.

ادامه مطلب

واکاوی مفهوم «جمهوری اسلامی» در کلام امام خمینی

محسن عسگریان: بی‌گمان، مهمترین مسأله پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 تعیین نظام سیاسی کشور بود. در این رابطه جریان‌های فکری و نیروهای سیاسی و اجتماعی، دیدگاه‌های گوناگونی را در قالب الگوهای نظام سیاسی آینده مطرح نمودند. برخی از جریانات سیاسی خواستار عنوان جمهوری و یا جمهوری دمکراتیک و برخی دیگر جمهوری دمکراتیک اسلامی و یا جمهوری اسلام حمایت کرده و گروه دیگری نیز حکومت اسلامی را عنوان مناسب برای نظام سیاسی کشور می‌دانستند. اما در این میان مفهوم «جمهوری اسلامی» به عنوان عصاره انديشه سياسي امام خميني(ره) و به مثابه تئوري و نظريه اي سياسي براي شكل حكومت توسط حضرت امام در بدو ورود به فرانسه، در پاسخ به اینکه «عمل شما دارای چه جهتی است و چه رژیمی را می‌خواهید، برای اولین بار برای بیان نوع حکومت اسلامی جایگزین نظام شاهنشاهی مطرح شد.

اينكه امام چگونه به مفهوم جمهوري اسلامي رسيد تا اندازه‌ای در مراحل تكوين و تطور انديشه سياسي ايشان نهفته است، اما اينكه اساسا معنا و مفهوم آن چيست و داراي چه ماهيتي است، نياز به بحث و بررسي و ارائه پاسخ دارد.

ادامه مطلب

پوتینیسم، غرب و انتخابات ریاست جمهوری در روسیه!

آمنه شفیعی: این سال ها دو کشور پهناور جهان، روسیه و چین، «توسعه ای آمرانه» را تجربه می‌کنند. طبق تئوری ‌های متعارف غربی، لیبرال دموکراسی و اقتصاد بازار دو بال پرواز یک کشور به سمت شکوفایی به شمار می‌آیند و بر اساس این تئوری، اگر چه کشورها تحت حاکمیت استبداد هم می‌توانند به سرعت توسعه یابند، اما سرانجام مردم خواستار مشارکت بیشتر در امور سیاسی خواهند شد و از سوی دیگر دولتمردان بالاخره به یک نوع اقتصاد بازار رضایت می‌دهند. اما با این وجود روسیه تاکنون چین را در رشد سریع اقتصادی‌اش دنبال کرده و البته مسکو در دوران ریاست جمهوری ولادیمیر پوتین همچنان به طور پیوسته از شاخص های غربی توسعه لیبرال دموکراتیستی فاصله گرفت ولی در عین حال تا حد زیادی رضایتمندی روس ها را نیز تامین نمود. مساله اینجاست که آیا راه روسیه نمایانگر مدلی پرثبات از توسعه است؟ آیا مدل روسی با رهبری ولادیمیر پوتین، و با نام «پوتینیسم» به الگوی دیگر کشورهای جهان مبدل خواهد شد؟

ادامه مطلب

امام، بنی صدر و غائله 14 اسفند 1359

محسن عسگریان: بحث ریاست جمهوری سید ابوالحسن بنی صدر و عزل وی از ریاست جمهوری، یکی از موضوعات مناقشه انگیز در تاریخ انقلاب است. دوران هفده ماهه ریاست جمهوری بنی صدر (اسفند 58 تا خرداد 1360) یکی از پرحادثه ترین دوران های انقلاب اسلامی است. این نوشتار می کوشد با مروری بر شرایط اجتماعی سیاسی حاکم بر جامعه در این دوران و با اشاره به وقایع 14 اسفند 1359، به بررسی سیره و رفتار امام خمینی(س) در برخورد با مساله بنی صدر بپردازد.


ادامه مطلب

                                                                     

چمران و سیاست رومانتیک!

حبیب اله فاضلی:  در کشورمان شخصيت‌هايي هستند که تقديرشان تجليل و تحسين است؛ اما هيچگاه خوانده نمي‌شوند. بيش از آنکه با افکار و آرايشان آشنا باشيم، نام و چهره آنها زينت‌بخش کوچه و خيابانهاي ماست. به درستي که تاريخ محصول کنش قهرمانان است و هيچ ملتي در تاريخ ماندگار نمي‌شود، مگر آنکه بزرگاني مسير حرکت آن را تعيين کرده‌اند. ادامه حيات يک ملت نيز تنها در سايه تجديد خاطرات گذشته و تصوير جاودانه‌اي براي آينده مسير است. به علاوه اينکه مفاهيم متعالي چون عشق، وطن دوستي، آرمانگرايي و ... به خودي خود بي‌معنايند و تنها آنگاه معني مي‌يابند که برخي با ايمان بدانها معنا مي‌بخشند.

 
باده از ما مست شد، ني ما از او/ عالم از ما هست شد، ني ما از او

دکتر مصطفي چمران از جمله مردان بزرگ و اهورايي است که در تاريخ ايران براي هميشه ماندگار خواهد بود. در دو دهه گذشته نام و سيماي محزون ايشان براي بسياري يادآور خاطرات سالهاي جنگ تحميلي بوده است، بعد از شهادتش، نامش را گرامي داشته‌اند و بزرگترين بزرگراه پايتخت را به ياد ايشان نامگذاري کرده‌اند، اما به جرأت مي‌توان گفت از معدود شخصيت‌هاي تاريخ معاصر است که کمتر به آرا و آرمانهايش پرداخته شده است.

 

ادامه نوشته

لحظات تصمیم؛ سیری در خاطرات و خطرات جرج بوش پسر

محسن عسگریان: کتاب خاطرات جرج دبلیو بوش، رئیس جمهور پیشین ایالات متحده امریکا که در اواسط سال2010  میلادی در بیش از یک و نیم میلیون نسخه و با عنوان "decision points" منتشر شده بود، ماه گذشته با ترجمه محمد حسین اسماعیل زاده و ویراستاری حسین یاغچی از سوی انتشارات هژیر به بازار کتاب ایران عرضه شد. بوش به عنوان چهل و سومی رئیس جمهور ایالات متحده در بین سال های 2001 تا 2009 میلادی سکان هدایت کاخ سفید را بر عهده داشت. او در این کتاب بر خلاف بسیاری دیگر از روسای جمهور امریکا که به نوشتن خاطرات خود به صورت روزنوشت و یا توالی تاریخی پرداخته بودند، تصمیمات خود را در کاخ سفید در هشت سال زمامداری اش درباره مهمترین رخدادها و حوادث این دوران نگاشته است؛ از تصمیم مهم شخصی اش در دوران جوانی در مورد ترک مشروبات الکلی در سال 1986 گرفته تا ماجرای 11 سپتامبر و مطلع شدن از خبر حمله به امریکا در یک کلاس درس کودکان.

ادامه نوشته

ظهور دیگران؛ جهان پسا آمریکایی!

محسن عسگریان: فريد زكريا در سال 1964 در بمبئي هند و در يك خانواده مسلمان به دنيا آمد. پدر او وزير سابق دولت و نايب رئيس حزب كنگره هند بود. مادرش-فاطيما-هم براي مدتي سردبيري Times of India را برعهده داشت. او ابتدا در هند تحصيل كرد و در ادامه وارد دانشگاه ييل آمريكا شد و بعد از ادامه تحصيل به رياست اتحاديه سياسي اين دانشگاه برگزيده شد. او از اين دانشگاه در رشته علوم سياسي فوق ليسانس و در دانشگاه‌هاروارد زيرنظر ساموئل‌هانتينگتون دكترا گرفت. زكريا در اكتبر سال 2000 به عنوان سردبير نشريه نيوزويك بين‌المللي انتخاب شد و نظارت بر كليه چاپ‌هاي نيوزويك در خارج از آمريكا با 24 ميليون خواننده در سراسر جهان را برعهده گرفت. فريد زكريا همچنين مديريت تهيه و اجراي برنامه پربيننده گفت‌وگوي تلويزيوني در شبكه جهاني CNN را باعنوان «Fareed Zakaria,GPS» برعهده دارد و سردبيري مجلهForeign Affers، نشريه معتبر و پرخواننده در زمينه‌هاي سياست، اقتصاد و امور بين‌الملل را نيز عهده‌دار بوده است. فريد زكريا به خاطر مقالات و گزارشات خود جوايز متعددي كسب كرده است. در سال1999 از سوي مجله معروف Esquier به عنوان «يكي از مهم‌ترين شخصيت‌هاي قرن بيست ويكم» برگزيده شد.

ادامه مطلب

بررسي نقش و جايگاه دانشگاه الازهر در جهان اسلام

محسن عسگریان: در نزديكي ساحل شرقي نيل و در بخش قديمي پايتخت مصر، معنويت و شكوه بنايي كهن، چشم و دل هر بيننده را به تماشا و درنگ وامي دارد،‌بنايي اسلامي با گنبدها و گلدسته‌هاي كوچك و بزرگ كه مصريان آن را «الجامع الازهرا الشريف» مي‌خوانند. دانشگاه الازهر (مسجد جامع الازهر) با دو كار كرد هماهنگ ديني و علمي‌اش، بيش از هزار سال است كه فروغ آگاهي و بيداري را در دل وجان و انديشه مردم اين سرزمين، فروزان نگاه داشته است. دانشگاه الازهر به عنوان يكي از مراكز علمي و فرهنگي مهم جهان اسلام، از زمان تأسيس (بين سال‌هاي 970 تا 972 ميلادي) قرن هاست كه به فعاليت خود به انحاي مختلف ادامه مي‌دهد. اين دانشگاه كه كار خود را به‌عنوان مسجد جامع فاطميان در قاهره آغاز كرد. در گذر زمان از چنان گستردگي اي در عرصه فعاليت‌هاي علمي و ديني برخوردار شده است كه برخي از آن به‌عنوان "سوربن جهان اسلام" ياد كرده‌اند.

ادامه مطلب